Bildirdikleri – İfade Ettikleri Anlama Göre Cümleler

“Bildirdikleri ve İfade Ettikleri Anlama Göre Cümleler” iki ayrı başlık altında inceleyeceğiz..

BİLDİRDİKLERİ ANLAMA GÖRE CÜMLELER

Bildirdikleri anlama göre cümleler ” Haber cümleleri, Dilek-İstek Cümleleri, Ünlem Cümleleri”  olarak üç grupta inceliyoruz.

 

⇒HABER CÜMLELERİ

Haber kipleri kullanılarak ifade edilen cümlelerdir. Geçmiş, gelecek, şimdiki ve geniş zamanı kapsar.

  • Hayatının en önemli kararını almış.
  • Dün yeniden yürüyüş yapmaya başladı.
  • Her gün süt içer.
  • Babam araba kullanıyor.
  • Üniversiteyi kazanacağım.

 

⇒DİLEK-İSTEK CÜMLELERİ

Dilek kipleri kullanılarak ifade edilen cümlelerdir. Bir iş ya da durum istek, dilek ya da emir biçiminde ifade edilir.

  • Yarın okula gel.
  • Ailece piknik yapalım.
  • Ne olur yanımda olsan.
  • Projeyi hemen teslim etmeli.

 

⇒ÜNLEM CÜMLELERİ

Heyecan, sevinç, şaşırma ifadelerinin kullanıldığı cümlelerdir.

  • Tüh, çok acımış olmalı.
  • Eyvah! Abim geliyor.
  • Nasıl da üşümüş vah vah!
  • Yeter, kes sesini.

bildirdikleri ve ifade ettikleri anlama göre cümleler

İFADE ETTİKLERİ ANLAMA GÖRE CÜMLELER

 

1- OLASILIK, İHTİMAL, TAHMİN CÜMLESİ

Kesin olmayan, bir eylemin olma ya da olmama ihtimalini belirten cümlelerdir.

  • Arkadaşım yarın bize gelebilir.
  • Bu gün işten erken çıkmış olabilir.
  • Koşarak gelen Sıla olmalı.
  • Sanırım, yazarın ikinci kitabı.
  • Çok soğuk kar yağacak galiba.

 

2- DEĞERLENDİRME CÜMLESİ

Genellikle bir sanat eserini, sanatçıyı ya da herhangi bir ürünün özelliklerinin ifade edildiği cümlelerdir.

Nesnel ya da öznel olabilir.

  • Şinasi, Tanzimat Dönemi sanatçılarındandır.
  • Orhan Veli vezin ve kafiyenin gereksiz olduğunu savunmuştur.

 

3- ÖN YARGI CÜMLESİ

Bir durum gerçekleşmeden, hakkında kesin yargıda bulunulan ifadelerdir. PEŞİN HÜKÜMDE BULUNMAK

  • Öğretmen, içeri girer girmez bize kızacak.
  • Bu filme Ahmet bayılacak.
  • Hayatta bu soruyu çözemez.

 

BU KONU İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR !  Cümlede Anlam

4- BEKLENTİ CÜMLESİ

Beklenti cümleleri “gerçekleşmiş beklenti” ve “gerçekleşmemiş beklenti” olarak inceliyoruz.

Gerçekleşmiş Beklenti : Gerçekleşmesi istenilen durumun olumlu sonuçlanmasıdır.

  • Beni anlayacağını biliyordum.

Gerçekleşmemiş Beklenti : Gerçekleşmesi istenilen durumun olumsuz sonuçlanmasıdır.

  • Beni anlayacağını sanmıştım.

 

5- VARSAYIM CÜMLESİ

Gerçekleşmemiş bir eylemin, gerçekleşmiş gibi kabul edildiği ifadelerdir.

  • Diyelim ki Bade İstanbul’da okuyor.
  • Farz et çok zengin oldun.
  • Diyelim ki tüm soruları sınavda çözmüş.
  • Velev ki bunları söylemiş, ne olacak?

bildirdikleri ve ifade ettikleri anlama göre cümleler

6- ÖNERİ CÜMLESİ

Herhangi bir problem karşısında sorunu çözmek için öne sürülen görüş ve düşüncelerdir.

  • Bence yarın onunla konuşmalısın.
  • Kendini geliştirmek için kitap okumalısın.
  • Kırmızı kazağını giyebilirsin.
  • Hayallerinin peşini bırakma.

 

7- ELEŞTİRİ CÜMLESİ

Bir insanın, bir durumun veya bir eserin olumlu ya da olumsuz durumları hakkında fikirlerin belirtildiği cümlelerdir.

Eleştiri, olumlu ya da olumsuz biçimde yapılır.

  • Kendini sürekli yeniliyor. ( olumlu )
  • Yazar, son kitabında kendini tekrarlamış. ( olumsuz )
  • Roman karakterleri çok güçlü. ( olumlu )
  • Bu konuda yanlış bir tutum sergiledi. ( olumsuz )

 

8- ÖZ ELEŞTİRİ CÜMLESİ:

Bir kişinin kendi davranışları hakkında bir yargıda bulunmasıdır.

  • Her şeyi ertelemekten vazgeçemedim.
  • Çok çabuk sinirlenip herkesi üzüyorum.

 

9- YAKINMA CÜMLESİ

Rahatsızlık duymanın ya da şikayetin bildirildiği cümlelerdir. Bir olay, durum veya kişiden duyulan rahatsızlığın dile getirilmesidir.

  • Hala aynı yanlışı tekrarlıyor.
  • Ne kadar vurdumduymaz bir adam bu.
  • Beni sürekli araması hoşuma gitmiyor.

bildirdikleri ve ifade ettikleri anlama göre cümleler

10- SİTEM CÜMLELERİ

Sitem ve yakınma cümleleri birbirinden farklı şeylerdir. Sitem cümlelerinde birinin yaptığı davranıştan dolayı kırgınlık vardır.

  • Arkadaşlarla buluşacağını bana söylemedin.
  • Partiye bir beni çağırmamışsınız.
  • İnsan merak edip bir arar.

 

BU KONU İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR !  Cümlede Anlam İlişkileri

ÖNEMLİ

 

SİTEM CÜMLELERİNDE DUYULAN RAHATSIZLIK DİREK KİŞİYE, YAKINMA CÜMLELERİNDE İSE BAŞKASINA AKTARILIR.

 

11- UYARI CÜMLESİ

Hatırlatma ya da ikaz cümleleridir.

  • Bu şekilde davranmaya devam edersen kimsen kalmayacak.
  • Bu saatte gürültü yapmayın.
  • Sağlınıza dikkat edin.

 

12- HAYIFLANMA CÜMLESİ

Yapılmayan bir işten dolayı hissedilen üzüntünün ifade edildiği cümlelerdir. Geçmişte yapılmayan bir davranıştan pişmanlık duyulur. Keşke anlamı vardır.

  • Bu sınava düzenli çalışsaydım güzel olurdu.
  • Senin kıymetini bilemedim.
  • Onunla konuşsaydım daha farklı olurdu.

bildirdikleri ve ifade ettikleri anlama göre cümleler

13- PİŞMANLIK CÜMLESİ

Yapılan bir işten dolayı hissedilen üzüntünün dile getirildiği cümlelerdir.

  • Yeşim’e böyle davranmamalıydım.
  • Zamanında kardeşime iyi davranmadım.
  • Sevenlerimi hep görmezden geldim.
  • Projemi zamanında yapmalıydım.

 

14- ABARTMA CÜMLESİ

Bir şeyi olduğundan daha fazla gösteren ifadelerin kullanıldığı cümlelerdir.

  • O kadar ağladı ki göl oldu her yer.
  • Pire kadar boyuyla herkese kafa tutuyor.
  • Bir bağırsam karşı ki dağlar yıkılır.

 

15- KÜÇÜMSEME CÜMLESİ

Bir şeyi önemsememe, hafife alma anlamlarını veren cümlelerdir.

  • Buraya gelecekte işleri bitirecek.
  • Bu yazıyı bitirecekmiş de yarışmaya katılacakmış.

 

16- AZIMSAMA CÜMLESİ

Bir şeyin miktar (nicel) bakımından yetersiz olduğunu belirtmek için dile getiren cümlelerdir.

  • Bir tanecik mi kalemin var?
  • O kadar çalışmayla yaptığına bak.

 

17- ÇARESİZLİK CÜMLESİ

Gerçekleşmiş bir durum karşısında yapılacak hiçbir şeyin kalmadığını ifade eden cümlelerdir.

  • Bunu nasıl atlatacağımı bilmiyorum.
  • Başına gelenlerden sonra eli kolu bağlamıştı.

 

bildirdikleri ve ifade ettikleri anlama göre cümleler

18- KAYGI, ENDİŞE CÜMLESİ

Bir durumun olumsuz sonuçlanması ihtimalini belirten cümlelerdir.

  • Ya sınavdan kötü not aldıysam.
  • O kadar bekledik ya gelmezse.

 

19- BEĞENİ CÜMLESİ

Kişi ya da durum hakkında olumlu yargıları ifade etmek için kurulan cümlelerdir. Övme, takdir etme anlamları vardır.

  • Harika bir iş çıkarttınız.
  • Seninle gurur duyuyorum.
  • Yazar, son kitabında muhteşem konulara değinmiş.

 

BU KONU İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR !  10. Sınıf Halk Şiiri ve Özellikleri

20- TASARI CÜMLESİ

Gelecekte yapılması düşünülen durumların ifade edildiği cümlelerdir.

  • Hayallerimi bir kitapta toplamak istiyorum.
  • Üniversiteyi İzmir’de okumayı planlıyorum.

 

21- ÖZLEM CÜMLESİ

Geçmişte yaşanılan güzel günlere geri dönme isteğinin ifade edildiği cümlelerdir.

  • Nerede o eski bayramlar…
  • Çocukluğumda ne güzel oyunlar oynardık.

 

22- KANIKSAMA CÜMLESİ

Aynı olayın tekrar etmesinden dolayı, o olaydan etkilenmez hale gelme durumunu bildiren cümlelerdir. Sık tekrar eden olaylara alışma da diyebiliriz.

  • Her gün dayak yediği için dayaktan korkmuyor.
  • Sürekli yalan söylediği için inanmadım.

 

23- AŞAMALI DURUM BİLDİREN CÜMLELER

Bir durumun git gide ilerlemesini belirten ifadelerdir. Düzenli bir artış ya da azalma söz konusudur.

  • Kadıncağız gün geçtikçe zayıflıyor.
  • Zanaatkarlar gittikçe azalıyor.
  • Kuş önce havalandı, sonra gözden kayboldu.
  • Aramızdaki buzlar yavaş yavaş eriyor.

bildirdikleri ve ifade ettikleri anlama göre cümleler

24- ÜSLUP CÜMLESİ

Bir sanatçının dili kullanma şekli, sözcük seçimi gibi dil ve anlatım özelliklerinin ifade edildiği cümlelerdir.

“Yazar nasıl anlatıyor?” sorusuna cevap veren cümleler üslupla ilgilidir.

  • Orhan Veli şiirlerinde sade, alaylı bir dil kullanmıştır.
  • Süslü, sanatlı anlatımı romanı anlaşılmaz hale getirmiş.

 

25- İÇERİK ( KONU ) CÜMLESİ

İçerik kavramı konuyla ilgilidir. “Ne anlatılmıştır?” sorusuna cevap verir.

  • Amok Koşucusunda Zweig, doktor olarak yardıma ihtiyaç duyan bir insana el uzatmanın vicdani yükümlülüğüyle kendi karmaşık duyguları arasında sıkışıp kalan bir adamın hikâyesini ele alıyor.
  • Oyunda kuşak çatışması anlatılıyor.

 

Cümlede Anlam ve Anlatım

Cümlede Anlam İlişkisi

Cümlede Anlam Biçim İlişkisi

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.