Ek Fiil – Ek Eylem Konu Anlatımı

Ek fiilin iki görevi vardır:

İsim ve isim soylu sözcüklere eklenerek onları yüklem yapmak.

 Çekimlenmiş yani basit zamanlı fiillere eklenerek onları birleşik zamanlı fiiller yapmak.

 

 

A. EK FİİLİN HİKAYESİ (-İDİ)

⇒ İsim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar.

güzel-idi-m → güzeldim
güzel-idi-n → güzeldin
güzel-idi → güzeldi
güzel-idi-k → güzeldik
güzel-idi-niz → güzeldiniz
güzel-idi-ler → güzeldiler
  • Can verme sakın aşka aşk afeti candı
    Aşk afeti can olduğu meşhuru cihandı…

 

  • Sakın isteme sevdayı gam aşkta her an
    Kim istedi sevdayı gamlı aşk ziyandı…

 

⇒ Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar.

bak-acak-idi-m → bakacaktım
bak-acak-idi-n → bakacaktın
bak-acak-idi → bakacaktı
bak-acak-idi-k → bakacaktık
bak-acak-idi-niz → bakacaktınız
bak-acak-idi-ler → bakacaktılar (bakacaklardı)
  • Bir başka karanlık gelirdi 
    Karanlığın biri kaybolunca 

 

  • Bir ses durmadan ölüme çağırırdı beni 
    Bilmezdim bu şehirde senin yaşadığını.

 

B. EK FİİLİN RİVAYETİ (-İMİŞ)

⇒ İsim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar.

genç-imiş-im → gençmişim
genç-imiş-sin → gençmişsin
genç-imiş → gençmiş
genç-imiş-iz → gençmişiz
genç-imiş-siniz → gençmişsiniz
genç-imiş-ler → gençmişler
  • Bir ses durmadan der, yalnızmışsın
    O ses ki seni içine çeker… 

 

  • Bedenlerini tutabilirsiniz,ruhlarını değil.
    Çünkü ruhları yarınlardaymış.

 

⇒ Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar.

çalış-ır-imiş-im → çalışırmışım
çalış-ır-imiş-sin → çalışırmışsın
çalış-ır-imiş → çalışırmış
çalış-ır-imiş-iz → çalışırmışız
çalış-ır-imiş-siniz → çalışırmışsınız
çalış-ır-imiş-ler → çalışırmışlar (çalışırlarmış)
  • Her zaman sesimi duyarmışsın
    Rüzgarların, nehirlerin, kuşların sesinden…

 

  • Papatyalardan cesaretinle dağılıyormuş sevgin.
    Dağılsın dağlara, ovalara…

C. EK FİİLİN ŞARTI (-İSE)

⇒ İsim soylu sözcüklere gelerek cümleye şart anlamı katar.

 

mutlu-ise-m → mutluysam
mutlu-ise-n → mutluysan
mutlu-ise → mutluysa
mutlu-ise-k → mutluysak
mutlu-ise-niz → mutluysanız
mutlu-ise-ler → mutlularsa (mutluysalar)
  • Hatıra yoksa, neye yarar geçmiş.
  • Deniz mutluysa dümdüz olur seher vakti…

⇒ Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar.

   

bak-acak-ise-m → bakacaksam
bak-acak-ise-n → bakacaksan
bak-acak-ise → bakacaksa
bak-acak-ise-k → bakacaksak
bak-acak-ise-niz → bakacaksanız
bak-acak-ise-ler → bakacaksalar (bakacaklarsa)
  • Güleceksek gülelim…
  • Olanları biliyorsanız derde derman olmak yakışır.

D. EK FİİLİN GENİŞ ZAMANI (-DIR)

⇒ Ek fiilin geniş zaman ekleri: -ım/-im/-um/-üm; -dır/-dir/-dur/-dür (Büyük ünlü uyumuna göre -tır, -tir
şeklinde değişiklik gösterirler)

⇒ Ek fiilin geniş zamanında birleşik zamanlı eylem yapma görevi yoktur.

mutlu-y-um → mutluyum
mutlu-sun → mutlusun
mutlu-dır → mutludur
mutlu-y-uz → mutluyuz
mutlu-sunuz → mutlusunuz
mutlu-dır-lar → mutludurlar

ekeylemin-genis-zamaniİsme getirilen bu ekler ek fiilin geniş zaman ekleridir, kişi eki değildir.

 

  • Aşk içre azap olduğu bilirem kim
    Her kimse ki aşıktır işi ahü figandır

 

  • Yad etme güzel gözlülerin merdümi çeşmin
    Merdüm deyip aldanma kim içtikleri kandır

 

  • Gel derse Fuzuli ki güzellerde vefa var
    Aldanma ki şair sözü elbette yalandır.

 

⇒ Ek fiilin geniş zamanı normalde şahıs ekleri olarak bilinen eklerin isimlere getirilmesi ile
gerçekleştirilir.

Ben iyiyim

Sen iyisin

O iyidir

Biz iyiyiz

Siz iyisiniz

Onlar iyidirler

 

ek-fiilDİKKAT

Ek eylemin geniş zaman üçüncü tekil şahıs eki çekimlerinde kullanılan “-dır, -dir” ekleri genellikle düşer.

  • Çiçeklerle bezenmiş güzel şehir. (şehirdir)
  • Bugün hava çok güzel. (güzeldir)

⇒ Bu ek, fiillere getirildiğinde kesinlik veya olasılık anlamı katar.

  • Annem şimdi yemek yapıyor(dur). (olasılık)
  • Bu durumda yarın İzmir’e gitmeyecek(tir). (kesinlik)

 

Ek Fiil Geniş Zamanın Olumsuzu:

⇒ Ek fiilin geniş zaman olumsuzu “değil” ve “yok” kelimesiyle yapılır.

  • Hiçbir şey bir fikirden daha tehlikeli değildir.
  • İyi ya da kötü bir şey yoktur.

 Ek Fiil Geniş Zaman Soru:

⇒ Ek fiil geniş zaman soru, soru ekleri -mı, -mi, -mu, -mü getirilerek yapılır.

  • Dünyayı değiştiren kitaplar mı? (kitaplar mıdır)
  • Hayatı anlamlandırabilmek başarı mı? (başarı mıdır)

 

ek-fiilDİKKAT

Ek fiil geniş zaman ile iyelik ekleri birbirine karıştırılmamalıdır.

  • Ben-im (Tamlayan eki) doktoru-um (İyelik eki)
  • Ben doktor-um. (Ek fiil)

 

KATMERLİ BİRLEŞİK ZAMAN

⇒ Katmerli birleşik zamanlı fiiller, üç kip eki almış fiillerdir.
⇒ Bu fiillerin kullanım alanı çok dardır.
  • Gel+iyor+du+y+sa+m
  • Yap+acak+mış+sa

Olanları görmüş idiysem, ne olsun! (öğrenilen geçmiş zaman hikayesinin şartı)

Çocuklar saçmalıyor idiyse hemen gelseydin. (şimdiki zamanın hikayesinin şartı)

Kolyeleri çaldı idiysen polisi çağırırım. (görülen geçmiş zaman hikayesinin şartı)

Olanları duyar idiyse çok üzülecek.(geniş zaman hikayesinin şartı)

Buraya kadar koşacak idiysen arabaya niye binmedin? (gelecek zaman hikayesinin şartı)

Ödevlerini yapmalı idiyse neden geldiniz? (gereklilik kipinin hikayesinin şartı)

Seni hala seviyor imişsem (seviyormuşsam) ( geniş zaman rivayetinin şartı)

Tam yanıma gelecek imişse … (gelecek zaman rivayetinin şartı)

 

⇒ Katmerli birleşik zamanlı fiillerin olumsuzu, basit kipli fiillerde olduğu gibi fiilden sonra ve kip ekinden önce “-ma, -me” olumsuzluk eki getirilerek yapılır.

  • görmeyecekmişmiş

 

EK FİİLİN OLUMSUZU

⇒ Birleşik zamanlı fiillerde ek fiilin olumsuzu “-ma, -me” ile yapılır.

  • Hani gönül bahçem çiçek açmayacaktın?

⇒ Ek fiil eki alan isimlerde olumsuzluk “değil” ile yapılır.

  • Dağın eteklerindeki sen değilsin, gönlüm.

 

ek-fiilDİKKAT

Ek fiilin görülen hikaye, rivayet ve şart kipinde ekler kelimelere farklı şekilde gelebilir..

1. Ek fiil kelimeden ayrı yazılmışsa “idi, imiş, ise” şeklinde yazılır.

  • Yeni doğan bebek çok hasta idi.
  • Yarın hava güzel ise pikniğe gidelim.

2. Sessiz harfle biten bir kelimeye ek fiil bitişik yazılıyorsa “–di, miş, -se” şeklinde yazılır.

  • Rüzgârı zapt etmek de zordu.
  • Aşkın hissî ifadesi müzikmiş.
  • Gecenin adı hüzünse bırak gitsin.

3. Sesli harfle biten bir kelimeye ek fiil bitişik yazılıyorsa “–ydi, ymiş, -yse” şeklinde yazılır.

  • İnsanın kanadı, gayretiymiş.
  • Doğru şey üzerinde çalışıyor olmak, muhtemelen çok çalışmaktan daha önemliydi.
  • Hayatın önemiyse insan olabilmek.

 

ek-fiilDİKKAT

Farklı türdeki sözcüklerde ek fiil alarak yüklem olabilirler.

  • Dağları delen bendim. (zamir)
  • Karların arasından çıkmış kardelen gibiyim. (edat)
  • Yalnızlığa koşan insanlarız. (isim)

 

ÖRNEK CÜMLELER

  • Bugün hava pek neşesiz, pek durgun.
  • Şu kara üzümler yok mu en tatlısıdır.
  • Öfkenin öncesi, delilik; sonrası pişmanlıktır.
  • Güz mevsimi hasat demektir yurdumun her köşesinde.
  • Geçmişin kucak açmış bir kanat çırpışıydın gecelerde.
  • Sana söylemiş olduğum en güzel söz, henüz söylemediğim sözdür.
  • Denize bakan evler gibiydik seninle.
  • Uzun ince bir yoldayım.
  • Dağlardan gelen rüzgardın sen.
  • Mutluluk, bir ömür değil anlıktır.
  • Sahip olmadığı şeylere üzülmeyen, sahip olduklarına sevinen insan, akıllı bir insandır.
  • Dünyanın en güzel ritmi, onun senin için çarpan kalbidir.
  • Kendi kendime konuştuğum kadar, kimseyle konuşmuyormuşum.

 

EK FİİL TYT YGS YKS ÇIKMIŞ SORULAR

Hiçbir söz,hiçbir varsayım,hiçbir kuram yaşanan somut gerçeklerin yerini tutamaz;bin kez söylenen yağmur sözcüğünün bir damla yağmurun yerini tutamayacağı gibi.
Bu cümlede aşağıda verilenlerden hangisi yoktur?(2012-YGS)
A)Ek fiil almış sözcük
B)Benzetme edatı
C)Sayı sıfatı
D)Birleşik Sözcük
E)Yeterlilik fiili
Cevap A şıkkıdır.Cümlede ek-fiil almış sözcük yoktur.
Ad cümlesinde kimi zaman ek eylemin 3. tekil kişi ekinin kullanılmadığı da olur.
Aşağıdakilerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir cümle vardır?(1997-ÖYS)
 
A) En sevdiğim aydır ağustos.
B) Güz mevsimi, hasat demektir Anadolu insanı için.
C) Şu kara üzümler daha tatlıdır ötekilere göre.
D) Yükünden dalları eğilmiş elma ağaçları bir başka güzelliği bu bahçelerin.
E) Kavunun, karpuzun en bol olduğu zamandır şimdi.
 
Cevap D şıkkıdır. D seçeneğinde “Yükünden dalları eğilmiş elma ağaçları bir başka güzelliğidir bu bahçelerin.” cümlesindeki “-dir” eki düşmüştür. 
 
Fiillerle ilgili diğer konular
 
Anlamları Bakımından Fiiller
Fiillerde Kip Fiillerin Olumsuz Biçimleri – Soru Biçimleri
Fiillerde Kip – Anlam – Zaman Kayması
Yapı Bakımından Fiiller
Basit ve Birleşik Zamanlı (Çekimli) Fiiller
Fiilimsi (Eylemsi)
Fiilde Çatı