Fiilimsi Eylemsi Konu Anlatımı

FİİLİMSİ (EYLEMSİ) KONU ANLATIMI

⇒ Fiil soylu oldukları halde fiillerin aldıkları ekleri alamayıp, fiillerden türetilerek cümlede isim, sıfat ve zarf  göreviyle kullanılan sözcüklere fiilimsi denir.

  • Parka gelen adam biraz koşup oturmak istedi.

                    sıfat                      zarf       isim

⇒ Fiilimsiler eylem özelliklerini yitirmiş sözcüklerdir. Fiil çekim eklerini almazlar, sadece olumsuzluk ekini alabilirler.

  • Seni sevmeyen var mı acaba?

⇒ İsim çekim eklerini alabilirler.

  • Kitap okumaya gidiyor. (hal eki)
  • Geldiğimde konuşabiliriz. (iyelik eki)

⇒ Birleşik cümlelerde yan cümlecik olurlar. Kurdukları yan cümleciğin yüklemi görevini üstlenirler.

  • Sınava girip ehliyeti alıyorum.

⇒ Yüklem olabilmeleri için ek eylem almaları gerekir.

  • Onu son görüşümdü.(gör-üş-üm-idi)

⇒ Fiilimsiler çatı eki alabilirler.

  • Her insan sevilmek ister tabii.

FİİLİMSİLER ÜÇ BAŞLIKTA İNCELENİR

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.İSİM FİİL (AD EYLEM)

⇒Fiil kök ve gövdelerinden türeyerek cümlede isim görevinde kullanılan fiilimsi çeşidine isim fiil denir.

⇒İsim fiiller, bir iş, oluş ve hareketin adıdır.

 

FİİL KÖKÜ 

     YA DA      

GÖVDESİ

-ma, -me

-mak, -mek

-ış, -iş

 

İSİM FİİL

 

isim-fiil

İSİM FİİL KODLAMA

MA-Y-IŞ-MAK

 

  • Bende gezmek, dolaşmak istiyorum.
  • Spor yapmanın bir çok faydası var.
  • Karın yağışını seyretmek nefis bir duygu.
  • Konuşmasına başlamak istiyordu.
  • Düzenli ders çalışmak her zaman başarının anahtarıdır.
  • Sevmek ne güzel şey.

 

isim-fiil

“-ma, -me” olumsuzluk ekiyle, isim fiil eki “-ma, -me” yi karıştırılmamalıdır.

  • Yanıma gelmek için çekinmene gerek yok.  (İsim fiil)
  • Öğretmenim gerçekleri söylemekten çekinme,dedi. (olumsuzluk eki)

 

isim-fiil

“-ış, -iş” işteş çatı ekiyle, isim fiil eki “-ış, -iş” karıştırılmamalıdır.

  • O nasıl bir bakıştı öyle… (isim fiil)
  • Uzun süre tanımıyormuş gibi bakıştılar. (işteş çatı)

 

isim-fiil

İsim fiil ekine benzeyen “-mak, -mek” ile kalıcı isim yapan “-mak, -mek” yapım eklerini birbirine karıştırmamalıyız.

  • Annesinin hazırladığı yemek çok lezzetliydi. (kalıcı isim)
  • Bunları yemek zorundasın. (isim fiil)
  • Toprağı kazma ile havalandırıyor. (kalıcı isim)
  • Bahçeyi kazma işi başladı. (isim fiil)

 

İSİM FİİL ÖRNEK CÜMLELER

  • Odunları yakmak için topladık.
  • Zamanın bakışı didikliyor, bak kayaları.
  • Su kaynamaya başlayınca altını kapatırsın.
  • Ali’nin zamanında gelmeyişi işi bozdu.
  • Onunla konuşmadan sana bir şey diyemem.
  • Özür de dileyebilmek gerekir.
  • Sevmek insanı yücelten bir duygudur.
  • Televizyon programlarının çok izlenmesi gittikçe artıyor.
  • Ortaya çıkan rakamları izleyiciye ulaştırmak gerekir.
  • Sınavı kazandığımda kendimi ödüllendirmeyi düşünüyorum.

 

2. SIFAT FİİL (ORTAÇ)

⇒ Hem eylem bildirip hem de sıfat göreviyle kullanılabilen sözcüklere sıfat fiil (ortaç) denir.

 

FİİL KÖKÜ 

     YA DA      

GÖVDESİ

-an, -en, -ası, -esi, -mez, -maz, -ar , -er, -r, -dik, -dık, -tik, -tık,-ecek, -acak, -miş , -mış, -muş, – müş  

SIFAT FİİL

 

isim-fiil

SIFAT FİİL KODLAMA

AN-ASI-MEZ-AR-DİK-ECEK-MİŞ

 

  • Bilinmez dertlere düşmüş.
  • Solmuş çiçekleri değiştirelim.
  • Yıkılası evler var mahallede.
  • Yapılacak işler listesi hazırladım.
  • Tanıdık dostları arayalım.

 

⇒ Sıfat fiiller de diğer sıfatlar gibi ismi niteler.

  • Beklenen adam geldi.

⇒ “-an, en” ekiyle türetilen sıfat fiiller yalnız kullanıldığında adlaşır ve adlaşmış sıfat olur.

  • Yaşayan insanlar var burada. (sıfat fiil)
  • Yaşayanlar var burada. (adlaşmış sıfat)

 

isim-fiil

“-mez” sıfat fiil ekiyle “-mez” geniş zamanın olumsuzu birbirine karıştırılmamalıdır.

  • Ne bitmez bir konu bu. (sıfat fiil)
  • Bu konu kısa sürede bitmez. (geniş zamanın olumsuzu)

 

isim-fiil

“-ar, -er” sıfat fiil ekiyle, “-ar, -er” geniş zaman kip eki birbirine karıştırılmamalıdır.

  • Koşar adımlarla gidiyor. (sıfat fiil)
  • Her akşam bu saatlerde yürüyüş yapar. (geniş zaman kipi)

 

isim-fiil

“-dık, -dik” sıfat fiil ekiyle, “-dık, -dik” görülen geçmiş zamanın 1. çoğul şahıs  eki birbirine karıştırılmamalıdır.

  • Bilmediğin işlere karışma. (sıfat fiil)
  • Dün arkadaşlarını gördük. (görülen geçmiş zamanın 1. çoğul şahıs)

 

isim-fiil

“-acak, -ecek” sıfat fiil ekiyle, “-acak, -ecek” gelecek zaman kip eki birbirine karıştırılmamalıdır.

  • Yapılacak işlerim var. (sıfat fiil)
  • Yarın bütün işler yapılacak. (gelecek zaman)

 

isim-fiil

“-mış, -miş” sıfat fiil ekiyle, “-mış, -miş” duyulan geçmiş zaman kip eki birbirine karıştırılmamalıdır.

  • Seçilmiş kitaplar arasındaydı.(sıfat fiil)
  • Küçük yaşlarda yazmaya başlamış. (duyulan geçmiş zaman)

 

SIFAT FİİL ÖRNEK CÜMLELER

  • Veren eli herkes öper.
  • Bu işten çıkar sağlamaya çalışıyor.
  • Kahrolası hırsız bunu neden yaptın?
  • Burası görülesi bir yer.
  • Olmadık yerde hep karşıma çıkıyorsun.
  • Dönülmez bir yolculuk başlamıştı.
  • Bahçedeki domatesler yenecek duruma gelmiş.
  • Yemeğe kalacak kişiler adını yazdırsın.
  • Kullanmadığınız giysileri getirin.
  • Bu duruma söyleyecek söz bulamıyorum.

 

3. ZARF FİİL (BAĞ FİİL- ULAÇ)

⇒ Fiilden türeyip eylem bildiren, cümlede zarf fiil görevinde kullanılan sözcüklere zarf fiil (bağ fiil, ulaç) denir.

 

FİİL KÖKÜ 

     YA DA      

GÖVDESİ

-ken, -alı, -eli, -asıya, -esiye, -madan, -meden,-ınca, -ince, -unca, -ünce,-ıp, -ip, -up, -üp, -arak, -erek,-dıkça, -dikçe, -dukça, -dükçe, -tıkça, -tikçe,-r…….-mez,-a……..-e, -dığında, -diğinde,-casına, -cesine, -maksızın, meksizin  

ZARF FİİL

 

isim-fiil

ZARF FİİL KODLAMA

Kenyalı asiye ince ipi araklamadan gittiğinde oldukça gençti.

 

  • İçeri girince herkes ona baktı.
  • Türkü söyleyerek dolanıyor.
  • Taşınmadan iki ay önce tanıştık.
  • Günlerdir düşünüp duruyorum.
  • Yağmur sabahtan beri durmaksızın yağıyor.

 

⇒ Bağ fiil, eylemleri ve eylemsileri durum ve zaman bakımından belirtir.

  • Gün doğmadan geldiler. (zaman)
  • Yatarken yemek yeme. (durum)

 

isim-fiil

İsme gelen “-ken” eki fiilimsi değildir.

  • Hastayken dinlenmelisin.

 

isim-fiil

“-madan, -meden”  zarf fiil ekini almış fiiller zaman ve durum bildirir. İsim fiil eki “-ma, -me” ile hal eki “-dan, -den” in bir araya gelmesiyle oluşan biçimle “ma+dan”
karıştırılmamalıdır.

  • Seninle görüşmeden cevap vermiyor.(zarf fiil)
  • Bu görüşmeden bir şey çıkmadı. (isim)

 

ZARF FİİL (BAĞ FİİL – ULAÇ) ÖRNEK CÜMLELER

  • Sen gideli buraların tadı kalmadı.
  • Onu ölesiye seviyormuş.
  • Eve varınca beni ara.
  • Dükkanı satıp yeni bir işe başlamış.
  • Ödevini yaparak iyi bir not aldı.
  • Buralar gittikçe betonlaşıyor.
  • Çocuklar koşa koşa geldi.
  • Ayşe’yle konuşmadan içim rahat etmedi.
  • Arabalar durmaksızın ilerliyor.
  • Evden çıkar çıkmaz yanıma geldi.
  • Yola çıktığında saat beşe geliyormuş.
  • Seni anlıyorum dercesine bakış attı.

 

ÖRNEK SORU

(I) Kimi genç şairler yazdıklarını göndermekle kalmayıp kendileri de gelirler beni görmeye. (II) Dinlerim ya da kendim okurum o gençlerin şiirlerini. (III) Çoğu bakarım sevebileceğim şiirlerden değil. (IV) Güzel çirkin diye yargılamıyorum şimdi belki güzel çok güzel yıllar bo*yu beğenilecek şiirler; ama benim hoşlandığım türden değil. (V) Mutlaka öylelerini de beğenenler vardır.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde “isim-fiii sıfat-fiil zarf-fiil”in üçünün de örneği vardır?

A) I.          B) II.        C) III.        D) IV.      E) V.
(ÖSS-2001)

 

Anlamları Bakımından Fiiller

Fiillerde Kip – Anlam – Zaman Kayması

Fiillerin Olumsuz ve Soru Biçimleri

Yapı Bakımından Fiiller

Çekimli Fiil

Basit ve Birleşik Zamanlı (Çekimli) Fiiller

Ek Fiil ( Ek Eylem)

Fiilimsi (Eylemsi)

Fiilde Çatı

BU KONU İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR !  Redif Nedir? Redif Örnekleri

6 thoughts on “Fiilimsi Eylemsi Konu Anlatımı”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.