Fiil (Eylem) Konu Anlatımı

FİİL (EYLEM) KONU ANLATIMI

⇒ İş (kılış), oluş ve durum (hareket) bildiren sözcüklere fiil (eylem) denir.

⇒ Fiiller “-mak, -mek” mastar eklerini ve olumsuzluk eklerini alabilen sözcüklerdir.

  • koş-mak → koş-ma-mak
  • yap-mak → yap-ma-mak
  • sev-mek → sev-me-mek

ANLAMLARI BAKIMINDAN FİİLLER

 

◊ KILIŞ (İŞ) FİİLİ

⇒ Cümlede yapılan işten etkilenen varlığın bulunduğu fiillerdir.

⇒ Nesne alırlar. ( Nesne, fiile sorulan neyi?, kimi? sorularının cevabıdır.)

⇒ Kılış fiilleri nesne aldıkları için çatı bakımından geçişli fiillerdir.

  • (onu) oku-
  • (onu) yaz-
  • (onu) at-
  • (onu) bil-

kilis-fiiliCümlede kılış fiilini bulmak için fiilin başına “onu” sözcüğünü getirdiğimizde anlamlı oluyorsa kılış fiilidir.

  • Bütün gün evi temizledi. (neyi temizlemek? → evi )
  • Oyuncaklarını balkondan atmış. (neyi atmış? → oyuncaklarını )

kilis-fiili

Cümlede kullanılmasa da fiil “neyi, kimi” sorularına yanıt veriyorsa kılış (iş) fiilidir.

  • Onunla birlikte yazdık. (neyi yazmak? → onu → yazıyı → hikayeyi,…)

 

◊ DURUM (HAREKET) FİİLİ

⇒ Öznenin durumu hakkında bilgi veren fiillerdir.

⇒ Nesne almazlar. “Neyi, kimi” sorularına yanıt vermezler.

⇒ Nesne almadıkları için çatı bakımından geçişsiz fiillerdir.

  • gül-
  • ağla-
  • bak-
  • uyu-
  • git-

     Bir baktım yanımda uyumuş. (neyi uyumak? → yanıt yok)

      İrem Silivri’ye gitti. (neyi gitmek? → yanıt yok)

 

BU KONU İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR !  9. Sınıf Metinlerin Sınıflandırılması

◊ OLUŞ FİİLİ

⇒ Gerçekleşmesi zamana bağlı olup kendiliğinden gerçekleşen eylemlerdir.

⇒ Nesne almazlar.

  • Sonbahar geldi yapraklar sarardı. 
  • Ekmek ne çabuk bayatladı.
  • Bahçedeki elmalar çürümüş.
  • Balkonun demirleri paslanmış.
  • Saçların çok sağlıklı uzuyor.

ÖRNEK SORU

“Anlattıkları şeylerin niteliklerine göre fiiller, kılış fiilleri (almak, taşımak, kazmak… gibi), durum fiil­leri (yatmak, susmak, durmak… gibi), oluş fiilleri (doymak, uzamak, kararmak… gibi) diye ad­landırılır.”

Aşağıdakilerden hangisinde, yukarıda sözü edilen fiillerin tümü örneklendirilmektedir?

A) delmek, dizmek, ezmek

B) solmak, susmak, acımak

C) ağlamak, oturmak, büyümek

D) yolmak, kırmak, saçmak

E) atmak, kalkmak, sararmak

(ÖYS 1983)

CEVAP: Doğru cevap “E” seçeneğidir.

 

FİİLLERDE KİŞİ EKLERİ

 

⇒ Fiilde bildirilen iş, oluş ya da durumun kaçıncı kişi tarafından yapıldığını belirten eklerdir.

⇒ Kişi ekleri, cümlede işi yapanı yani özneyi bildirir.

 

Kişi (Şahıs) Fiil – Kip – Kişi Eki Kişi (Şahıs) Fiil – Kip – Kişi eki
1. tekil kişi (ben) Sev – di – m 1. tekil kişi (ben) Yaz – malı – y – ım
2. tekil kişi (sen) Sev – di – n 2. tekil kişi (sen) Yaz – malı – sın
3. tekil kişi (o) Sev – di 3. tekil kişi (o) Yaz – malı
1. çoğul kişi (biz) Sev – di – k 1. çoğul kişi (biz) Yaz – malı – y – ız
2. çoğul kişi (siz) Sev – di – niz 2. çoğul kişi (siz) Yaz – malı – sınız
3. çoğul kişi (onlar) Sev – di – ler 3. çoğul kişi (onlar) Yaz – malı – lar

⇒ FİİLLE İLGİLİ DİĞER KONULARA AŞAĞIDAKİ LİNKLERDEN ULAŞABİLİRSİNİZ.

Anlamları Bakımından Fiiller

Fiillerin Olumsuz Biçimleri – Soru Biçimleri

Fiillerde Kip – Anlam – Zaman Kayması

Yapı Bakımından Fiiller

Çekimli Fiil

Basit ve Birleşik Zamanlı (Çekimli) Fiiller

Ek Fiil ( Ek Eylem)

Fiilimsi (Eylemsi)

Fiilde Çatı

 

BU KONU İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR !  9. Sınıf Hikaye, Hikaye Türleri, Hikayede Bakış Açıları

 

 

8 thoughts on “Fiil (Eylem) Konu Anlatımı”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.